Stolpersteine
volgende stenen
Inhoud van deze pagina:
- Plaatsing Stolpersteine 17 juni 2026
- Toespraak bij deze plaatsing
- Links naar o.a. biografie en het verslag van 17 juni
Plaatsing Stolpersteine 17 juni
Op 17 juni 2026 werden Stolpersteine geplaatst bij het voormalig Joods Weeshuis, Roodenburgerstraat 1a, voor:
Nathan Italie, geboren op 10 april 1890 te Leeuwarden, gedeporteerd uit Westerbork op 23 maart 1943 naar Sobibor, vermoord op 26 maart 1943 te Sobibor
Elisabeth Italie-Cohen, geboren op 2 maart 1902 te Leiden, gedeporteerd uit Westerbork op 23 maart 1943 naar Sobibor, vermoord op 26 maart 1943 te Sobibor
Hanna Sara Italie, geboren op 11 mei 1935 te Leiden, gedeporteerd uit Westerbork op 23 maart 1943 naar Sobibor, vermoord op 26 maart 1943 te Sobibor
Elchanan Tsewie Italie, geboren op 8 februari 1937 te Leiden, gedeporteerd uit Westerbork op 23 maart 1943 naar Sobibor, vermoord op 26 maart 1943 te Sobibor
Nathan Italie, Lies Italie-Cohen, Hanna Italie en Elchanan Italie
De stenen werden geplaatst door familieleden uit de Verenigde Staten, Israël, Engeland en Nederland.
De steen voor Nathan Italie werd geplaatst door Michael Italie, kleinzoon van Gabriel Italie (broer van Nathan).
De steen voor Elisabeth Italie-Cohen werd geplaatst door Netta Cohen, dochter van een neef van Elisabeth, namelijk Lodi Cohen die destijds ook in het weeshuis heeft gewoond.
De steen voor Hanna Sara Italie werd geplaatst door Elad en Tal Newman, de kinderen van Netta Cohen.
De steen voor Elchanan Tsewie Italie werd geplaatst door Xin Italie, achterkleindochter van Gabriel Italie (broer van Nathan).
Foto steenplaatsing (verder onderaan de pagina meer foto’s)
Toespraak gehouden bij de plaatsing door Michael Italie. Zijn grootvader was Gabriel Italie, broer van Nathan Italie.
(de Nederlandse vertaling volgt onder de toespraak)
Thank you Barbera Bikker and other volunteers from the Leiden Foundation.
I feel like I’m in Holland with the weather today. I’ve been here several times. My father was born here in Den Haag and I visited many times.
Today we heard Nathan Italie. In the United States we say Itálie, not Ítalie. He was my great-uncle, the brother of Gabriel Italie. Gabriel Italie, my grandfather, kept a diary during World War II, including in three concentration camps. The diary was published in Dutch in 2009 and edited by historian Wally de Lang, who is with us today. It’s a very important diary. I hope you get a chance to read it.
Today, we heard many stories from the Holocaust. All were different and all were the same. All were stories of human struggle for life, for dignity, for little control over our lives, our own lives. Some ending in survival, too many ending in terrible loss.
So Nathan was my great-uncle. He became director of the orphanage in 1922 at the age of 31. He and his wife at that time were co-directors. She passed away in 1932. Then in 1934, Nathan married Lies Cohen. They became co-directors of the orphanage, which for Lies was a little unusual for a woman at that time to have a prominent position like that. In Holland, in the Netherlands, women didn’t have the right to vote until 1919, almost the exact same year as the United States. The point is not to say anything negative about the Netherlands or the United States, but to emphasize the role of Lies in helping to co-direct the orphanage.
So when the terrible day of March 17th, 1943 came, Nathan had been director for over 20 years. On that day, when the Dutch police came under the direction of the German authorities to take everyone away, 50 children and nine members of the staff. Nathan was at the time 52, Lies 41, the children, Hannah at 7 and Elchanan at 6.
The question that comes up for Nathan raised by Jaap Focke, who was with us today (I encourage you to read his book, if you can read in English, a book of the history of this orphanage), why did Nathan not allow the children to go into hiding? A neighbor nearby, a friend, encouraged Nathan to put the children in hiding. In fact, the neighbor had contacts that would allow him specifically to help do that. It’s impossible to know what was going on in Nathan’s head at the time, the mindset. We cannot judge people who had to make individual decisions at a terrible time under horrible pressure.
In the book that I mentioned, the neighbor Stoffels, when encouraging Nathan to help hide the children, Nathan replied, I cannot do that. I’m quoting from the book. ‘I cannot do that. The children have been entrusted to me. I cannot let them go. If our fate is to be taken away, I accept that. They [meaning the occupiers] may unlawfully take us out of our home and deport us, but surely they are not going to kill us.’
The author writes, ‘It is difficult to know what Nathan’s mindset was at the time.’
It’s likely that his resistance to the idea of putting the children in hiding was based on his aversion [his reflex against] to doing anything illegal, an attitude that was common in the pre-war Dutch Jewish and non-Jewish Christian’ middle classes, to not do anything illegal. This idea of not questioning authority, not wanting to, was ingrained in many people. Maybe today too, to not question authority sufficiently. Let us keep this in mind.
Just as many stories from the Holocaust are all different but the same, today and in the future, hopefully we can tell different stories. That we can question authority if we think it is wrong, maybe act to oppose authority if we think it is wrong. So that the stories of the future are better ones, with fewer terrible losses and more successes to achieve the life, dignity and control over our lives that we all strive for.
Thank you again to Barbera and the Foundation for having this event today.
Thank you.
Vertaling van de toespraak
Dank aan Barbera Bikker en de andere vrijwilligers van de Stichting Leiden. Met het weer van vandaag voelt het alsof ik in Holland ben. Ik ben hier meerdere keren geweest. Mijn vader is hier in Den Haag geboren en ik heb vaak een bezoek gebracht.
Vandaag hoorden we over Nathan Italie. In de Verenigde Staten zeggen wij Itálie, niet Ítalie. Hij was mijn oudoom, de broer van Gabriel Italie. Gabriel Italie, mijn grootvader, hield tijdens de Tweede Wereldoorlog een dagboek bij, ook in drie concentratiekampen. Dat dagboek werd in 2009 in het Nederlands gepubliceerd en bezorgd door de historicus Wally de Lang, die vandaag bij ons is. Het is een zeer belangrijk dagboek. Ik hoop dat u de kans krijgt het te lezen.
Vandaag hoorden we veel verhalen uit de Holocaust. Allemaal verschillend en toch allemaal hetzelfde. Het waren verhalen over de menselijke strijd om te leven, om waardigheid, om een beetje grip op ons leven — ons eigen leven. Sommige eindigden in overleving, te veel eindigden in verschrikkelijk verlies.
Nathan was dus mijn oudoom. Hij werd in 1922 op 31‑jarige leeftijd directeur van het weeshuis. Hij en zijn toenmalige vrouw waren samen directeur. Zij overleed in 1932. In 1934 trouwde Nathan met Lies Cohen. Zij werden samen directeur van het weeshuis — wat voor Lies, als vrouw in die tijd, een vrij uitzonderlijke positie was. In Nederland kregen vrouwen pas in 1919 stemrecht, bijna in hetzelfde jaar als in de Verenigde Staten. Het punt is niet om iets negatiefs te zeggen over Nederland of de Verenigde Staten, maar om de rol van Lies te benadrukken in het mede leiden van het weeshuis.
Toen op die verschrikkelijke dag van 17 maart 1943 de Nederlandse politie, onder bevel van de Duitse autoriteiten, kwam om iedereen weg te voeren — vijftig kinderen en negen personeelsleden — was Nathan al meer dan twintig jaar directeur. Nathan was toen 52, Lies 41, en hun kinderen Hannah 7 en Elchanan 6.
De vraag die opkomt, en die ook door Jaap Focke — die vandaag bij ons is — wordt gesteld (ik raad u aan zijn boek te lezen, als u Engels kunt lezen; het is een geschiedenis van dit weeshuis): waarom liet Nathan de kinderen niet onderduiken? Een buurman, een vriend, moedigde Nathan aan om de kinderen te laten onderduiken. Die buurman had zelfs contacten die hem daarbij konden helpen. Het is onmogelijk om te weten wat er op dat moment in Nathans hoofd omging, wat zijn denkwereld was. We kunnen geen oordeel vellen over mensen die in een verschrikkelijke tijd onder onvoorstelbare druk individuele beslissingen moesten nemen.
In het boek dat ik noemde, zegt buurman Stoffels dat Nathan, toen hij hem aanmoedigde de kinderen te laten onderduiken, antwoordde — ik citeer uit het boek: ‘Dat kan ik niet doen. De kinderen zijn mij toevertrouwd. Ik kan hen niet laten gaan. Als ons lot is dat we worden weggevoerd, dan aanvaard ik dat. Ze [de bezetters] mogen ons onrechtmatig uit ons huis halen en deporteren, maar ze gaan ons toch zeker niet doden.’
De auteur schrijft: ‘Het is moeilijk te weten wat Nathans denkwereld op dat moment was.’
Waarschijnlijk was zijn weerstand tegen het idee om de kinderen te laten onderduiken gebaseerd op zijn afkeer — zijn reflex — om iets illegaals te doen. Dat was een houding die veel voorkwam in de vooroorlogse Nederlandse Joodse én niet‑Joodse christelijke middenklasse: niets illegaals doen. Het idee om autoriteit niet ter discussie te stellen, niet te willen, zat diep in veel mensen. Misschien vandaag ook nog wel: dat we autoriteit niet altijd voldoende ter discussie stellen. Laten we dat in gedachten houden.
Zoals veel verhalen uit de Holocaust allemaal verschillend maar toch hetzelfde zijn, zo kunnen we vandaag en in de toekomst hopelijk andere verhalen vertellen. Dat we autoriteit kunnen bevragen als we denken dat die verkeerd is, en misschien zelfs kunnen handelen om autoriteit tegen te spreken als we denken dat die verkeerd is. Zodat de verhalen van de toekomst betere verhalen zijn, met minder verschrikkelijke verliezen en meer successen in het bereiken van het leven, de waardigheid en de zeggenschap over ons eigen bestaan waar we allemaal naar streven.
Nogmaals dank aan Barbera en de Stichting voor het organiseren van deze bijeenkomst.
Dank u wel.
Michael Italie houdt de toespraak
Meer foto’s van de ceremonie:
Een kort filmpje van het plaatsen van de vier stenen
– Biografie van Nathan, Lies, Hanna en Elchanan Italie op de website van het Joods Weeshuis
– Verslag plaatsing Stolpersteine Joods Weeshuis – 17 juni 2026
– Joodsmonument.nl: Nathan Italie, Elisabeth Italie-Cohen, Hanna Italie en Elchanan Italie.
De Stichting bedankt de gemeente Leiden, de Lorentzschool, David Prins, het gezondheidscentrum Roodenburg en alle particulieren (de aanwezigen en zij die financiële steun gaven) voor het steunen en mede mogelijk maken van deze plechtigheid.
Language: English