Oorlog zorgt nog steeds voor levens die ontbreken
uit het gedicht Oorlog van Syd, leerling groep 8 St. Josephschool
voorgelezen op 17 maart 2026
Verslag – Toespraak – Gedichten – Namen – ‘Mag ik dan bij jou’ – Kaddish – Bijzonder I en II – In de media
Verslag
Alle leerlingen van groep 8 van de St. Josephschool waren dinsdag 17 maart 2026 aanwezig bij de herdenking dat het vandaag 83 jaar geleden is dat de kinderen en begeleiders van het Joods Weeshuis in Leiden werden weggevoerd. Ongeveer negentig kinderen kwamen lopend vanaf de school naar de Roodenburgerstraat om iets voor 14 uur op deze dinsdagmiddag. Daar waren ook al veel andere belangstellenden verzameld voor deze herdenking die sinds een aantal jaren georganiseerd wordt door de wijkvereniging, de school en de stichting Herdenking Jodenvervolging Leiden.
Het was zonnig geworden na een grijze ochtend en om 14.00 uur heette Truus de Haan, voorzitter van de stichting iedereen van harte welkom, in het bijzonder de kinderen. ‘Vandaag staan wij hier om te gedenken dat in dit mooie, grote huis kinderen woonden. Kinderen die door allerlei oorzaken niet meer thuis bij hun ouders konden wonen’, aldus Truus de Haan. Even later zei zei: ‘Het waren gewone kinderen. Kinderen zoals jullie. Of niet? De Duitse bezetters in die tijd vonden dat het geen gewone kinderen waren, kinderen die gewoon mochten spelen, naar school gaan, sporten, muziek maken of leuke dingen doen. Zij hadden bepaald dat allerlei mensen niet meer mochten bestaan.’
Hieronder staat de volledige toespraak, daaronder vervolgt het verslag. (En dat de geluidsinstallatie het om 14.00 niet deed, terwijl de test om 13.30 geslaagd was, dat was natuurlijk buitengewoon spijtig voor iedereen.)
Welkom bij de herdenking van het Joods Weeshuis, dinsdag 17 maart 2026
Namens de Stichting Herdenking Jodenvervolging wil ik u van harte welkom heten. Mijn naam is Truus de Haan.
Geachte aanwezigen, buurtgenoten, belangstellenden uit de stad en het gemeentebestuur, ouders en leraren van de St. Josephschool.
Beste kinderen, tot jullie richt ik me speciaal,
Het is een heel bijzonder, dat jullie, leerlingen van groep 8, àlle leerlingen van groep 8 van de St. Josephschool, met ongeveer 90 kinderen hier deelnemen.
Het is belangrijk dat juist jullie er zijn. Want het gaat vandaag vooral om wat er tijdens de Tweede Wereldoorlog met kinderen gebeurde.
Vandaag staan wij hier om te gedenken dat in dit mooie, grote huis kinderen woonden. Kinderen, die door allerlei oorzaken niet meer thuis bij hun ouders konden wonen. Bijvoorbeeld, omdat hun ouders niet meer voor hen konden zorgen: door ziekte, armoede, soms ook omdat een van de ouders gestorven was of omdat het te onveilig geworden was. Lotte en haar zusje Henny kwamen hier omdat het in Duitsland, waar ze woonden, te gevaarlijk werd voor joodse kinderen.
De kinderen in dit huis waren gewone kinderen, kinderen zoals jullie. Sommigen had blond haar met krullen, anderen hadden zwart of rood haar, twee kinderen hadden een donkere huidskleur, de tweeling Louis en Melna Fleurima. Er waren peuters, kinderen op de basisschool en er waren tieners. Ze heetten onder andere Bram, Esther, Leo, Juultje, Betsy, Ies, en Barend.
We weten dat ze hier een fijn leven hadden, een gezellig huis, een plek om samen te zijn, te spelen en feest te vieren. En ik denk ook, dat ze hun vader en moeder soms gemist hebben.
Het waren gewone kinderen. Kinderen zoals jullie.
Of niet?
De Duitse bezetters in die tijd vonden dat het geen gewone kinderen waren, kinderen die gewoon mochten spelen, naar school gaan, sporten, muziek maken of leuke dingen doen. Zij hadden bepaald dat allerlei mensen niet meer mochten bestaan. Ze hadden het vooral gemunt op joodse mensen, op joodse kinderen. Maar bijvoorbeeld ook Zigeuners, of Sinti, homo’s of psychisch zieke mensen hoorden wat hun betrof niet meer in de samenleving.
En zo kwam het dat nota bene Nederlandse Politiemensen in opdracht van de Duitse bezetters op 17 maart 1943 in het donker hier een bus lieten stoppen. Op deze plek. De kleinere kinderen gingen in die bus naar het station. De grotere kinderen liepen daar heen. Ze hadden allemaal een rugzakje bij zich. Hun pleegvader en – moeder mijnheer en mevrouw Italie, en de verzorgsters gingen mee.
Vandaar gingen ze naar Westerbork in het oosten van ons land. De meesten van hen en ook de mensen die voor hen zorgden zijn daar kort gebleven. Ze zijn vanuit Westerbork met de trein naar plekken ver weg in Oost-Europa gebracht waar ze bijna allemaal vermoord zijn.
Dat moment van vertrek is dus vandaag precies 83 jaar geleden.
We gedenken dat moment. We zijn met onze gedachten bij de kleine en grote kinderen, we stellen ons voor wie ze waren, wat ze voelden of gedacht hebben. We denken ook aan de lieve mensen die bij hen waren en voor hen zorgden, die ze op deze moeilijke momenten geholpen hebben en ik weet wel zeker: hen hebben getroost.
Vandaag zullen we al hun namen noemen. We zullen gedichten horen die jullie zelf gemaakt hebben. En we luisteren naar een lied dat jullie gaan zingen.
En we leggen een steentje en als je wilt een bloem bij deze stenen koffer die aan de gruwelijke reis herinnert van 83 jaar geleden.
(einde toespraak)
Na de toespraak kwamen enkele leerlingen naar voren om gedichten voor te lezen die door de kinderen waren gemaakt. Een aantal andere kinderen las tussendoor namen van hen die op 17 maart 1943 waren weggevoerd en de oorlog niet hebben overleefd. Slechts vier van degenen die op 17 maart werden weggevoerd overleefden de oorlog.
Na het lezen van de gedichten en de namen werd door de kinderen gezamenlijk het lied ‘Mag ik dan bij jou’ van Claudia de Breij gezongen. Het ontroerde veel van de belangstellenden bij de herdenking.
Leo Levie sprak het Kaddish uit, dat is een joods gebed dat wordt gebeden als iemand is overleden of om een overlijden te gedenken.
Daarna werden bij de koffer nog steentjes en bloemen gelegd.
Truus de Haan bedankte iedereen hartelijk voor de aanwezigheid bij deze mooie herdenking. In het bijzonder werden de kinderen bedankt. Prachtig hoe zoveel kinderen vandaag bij deze herdenking aanwezig waren om te zorgen dat dit verhaal niet wordt vergeten.
Er werd nog door diverse mensen nagepraat. De gedichten worden hieronder vermeld en een aantal foto’s.
Gedicht, voorgelezen door Julia en Mette
Alles begon in Duitsland
en werd een hele toestand
na de eerste wereldoorlog kreeg duitsland de schuld
en werd in armoe gehuld
in 1939 probeerde ze het weer
het ging niet beter dan de vorige keer
Ze zeiden dat de joden alles hadden misdaan
terwijl ze helemaal niks hadden gedaan
Onschuldig, dat waren ze allemaal
veel gingen dood, dat is niet normaal
Van Sobibor tot Auswitch
Dat was niet zomaar iets
er waren concentratiekampen
daar gebeurde de grootste rampen
Je werd er met de trein heen gebracht
Kort daarna werd je omgebracht
sommige overleefde deze tijd
maar ze namen helaas van veel vrienden en familie afscheid
Ook in Leiden gebeurde dit
En we kwamen in Duits bezit
Roma en Sinti werden ook niet gespaard
ze werden medeplichtig verklaart
Het was een vreselijke oorlog
en we herdenken het terecht nu nog
Gedicht, voorgelezen door Mare
Vijf lange jaren, vol donker en kou
mensen vol angst, maar soms heel erg trouw.
Een avond zonder koken het schuilen in de nacht,
maar diep in ons hart hielden we de hoop en kracht.
Geen bommen meer, geen vrees op straat,
maar dansen en zingen tot de zon ondergaat.
We herdenken de pijn de mensen die vielen
Maar vieren vrijheid voor alle lieve zielen.
Gedicht Oorlog van Syd
Oorlog was een begin
Oorlog verjoeg onze koningin
oorlog was een gevecht
Oorlog beledigde het recht
Oorlog betekende een bombardement
Oorlog bleek een overgave die niet was gepland
Oorlog betekende een einde
Oorlog zorgde voor een democratie die wegkwijnde
Oorlog zorgde voor verzet
Oorlog veranderde ons land in een marionet
Oorlog propte onschuldigen in een trein
Oorlog stortte hun leven in een ravijn
Oorlog vertelde een verschrikkelijk gerucht
Oorlog deed een ondenkbare oproep
Oorlog liet mensen schuilen in een grote groep
Oorlog leidde een geallieerde operatie
Oorlog zorgde voor een lamgzaam verlies van de nazi
Oorlog bevrijdde Normandië tot Brabant
Oorlog fluisterde het woord ’tegenstand’ in het oor van Duitsland
Oorlog hield de andere kant van de rivier bezet
Oorlog ontnam al het westelijke buikvet
Oorlog liet mensen van de honger sterven
Oorlog liet hun lijven rotten en bederven
Oorlog versloeg Duitsland na al die jaren
Oorlog herinnerde ons hoe groot de verliezen waren
Oorlog eindigde met feesten
Oorlog verdreef uit zestig miljoen lijven de geesten
Oorlog zorgt nog steeds voor levens die ontbreken
Oorlog is een onvergetelijk litteken
Gedicht van Yannick
Hitler heeft met de Duitsers een heel leger opgebouwd.
Omdat hij vond: Duitsers zijn goud en Joden zijn fout.
Gelukkig waren er toen mensen die hulp aanboden
en konden voorkomen dat de Duitsers nog meer Joden gingen doden.
De mensen in dit Joodse weeshuis hadden alleen pech
Zij werden opgehaald en moesten weg.
Naar een verschrikkelijk concentratiekamp
En dat was voor hen een ramp.
De Tweede Wereldoorlog is gelukkig voorbij
maar helaas komen nu weer oorlogen erbij.
Hebben we niets geleerd van het verleden?
Hoe de Joden en anderen toen hebben geleden?
Oekraïne en Gaza voelen nu dezelfde pijn.
Ik vind dat helemaal niet goed en niet fijn.
Hopelijk komt iedereen tot rede
En is er overal in de wereld weer snel vrede.
Alle namen die werden voorgelezen
Lotte Adler 18 jaar
Henny Henriette Adler 12 jaar
Jozef David Beem 16 jaar
Abraham (Bram) de Beer 4 jaar
Willy Blog 9 jaar
Jetje Bobbe 18 jaar
Benjamin Bobbe 4 jaar
Louis Bobbe 2 jaar
Mietje Dagloonder 15 jaar
Izak Ensel 4 jaar
Corry Frenkel 18 jaar
Bertha Goudsmit 18 jaar
Fanny Susanne Günsberg 16 jaar
Lothar Günsberg 14 jaar
Maurits Hakker 14 jaar
Simon Hakker 10 jaar
Etty Heerma van Voss 11 jaar
Hanna Sara Italie 7 jaar
Elchanan Tsewie Italie 6 jaar
Mary van Kam 12 jaar
Heiman van Kam 10 jaar
Herman van Kam 8 jaar
Arthur van Kam 5 jaar
Chaim Kirschenbaum 16 jaar
Regine Klausner 2 jaar
Frieda Ita Lichtenbaum 15 jaar
Jetty Mogendorff 17 jaar
Cecilia Mogendorff 16 jaar
Roza Mogendorff 10 jaar
Sally Montezinos 19 jaar
Philip Poons 12 jaar
Harry Poons 2 jaar
Ralph Heinz Protter 12 jaar
Salomon Ritmeester 15 jaar
Salomon Rotstein 5 jaar
Herman Bert Rozeveld 12 jaar
Reina Segal 18 jaar
Henny Slier 13 jaar
Harry Spier 17 jaar
Max van Stratum 16 jaar
Rika Alvares Vega 10 jaar
Isaac Alvares Vega 8 jaar
Henriette Vega 4 jaar
Willem Alvares Vega 3 jaar
Margarita Henriette Velleman 18 jaar
Marianna Rosa Velleman 16 jaar
En de begeleiders:
Barend de Vries
Rachel Bierschenk
Alice Blitz
Mietje Gobes
Nathan Italie
Lies Italie – Cohen
Esther Klein
Jet de Leeuw
Foto gemaakt door Hans Schuurman
Bijzonder I – dochter Betsy Wolf
Bijzonder bij deze herdenking was dat een dochter van een overlevende aanwezig was, Marij van der Kroft (zie foto hierboven).
Haar moeder, Betsy Wolf, woonde tot enkele dagen voor 17 maart 1943 in het Joods Weeshuis maar werd door buurman Stoffels gered omdat hij voor haar papieren had geregeld dat ze een niet-joodse vader had (een zogenaamde G2 verklaring). Toen ze op 17 maart 1943 afscheid nam moest Stoffels nog ingrijpen om te voorkomen dat ook Betje werd meegenomen bij de wegvoering. Dankzij deze reddingsactie overleefde ze de oorlog. Marij doet op dit moment onderzoek naar wie de biologische vader van haar moeder geweest kan zijn. Over haar bezoek vandaag aan Leiden maakt ze een vlog (opvraagbaar). Begin mei zal ze een lezing geven. Op de pagina van haar moeder zullen we hier nog nader aandacht aan besteden.
Bijzonder II – – dochter Piet de Vries
Gerelateerd aan de herdenking: op vrijdag 13 maart bezocht een dochter van een andere overlevende het voormalig Joods Weeshuis, Marianne Kroese-de Vries. Haar vader, Piet de Vries, speelt een hoofdrol in een nieuw uitgekomen boek dat op die dag werd gepresenteerd in Leiden. Het was voor het eerst dat Marianne het gebouw aan de Roodenburgerstraat (van binnen) bezocht. Ze deed dit samen met haar zoon (foto, zie hieronder). Ze heeft het als indrukwekkend en positief ervaren. Haar vader vertelde nauwelijks iets over de oorlog aan zijn kinderen en kleinkinderen, maar ze weet wel dat hij gelukkige jaren had in dit weeshuis. Marianne is ‘zonder haat’ opgevoed. ‘Dat het verhaal van mijn vader doorverteld zal blijven worden voelt voor mij als troostrijk, hoe raar dat misschien ook klinkt’, aldus Marianne.
Marianne met haar zoon aan de achterzijde van het voormalige Joods Weeshuis, bij de grote erker.
Vrijdag werd dus een boekpresentatie gehouden vanwege de publicatie van een historische youngadultroman, geschreven door Jan Vermeulen. ‘Maar we blijven hopen’ vertelt het bijzondere verhaal over twee kinderen uit het Joods Weeshuis in Leiden. In het boek staat een verantwoording over welke aspecten gebaseerd zijn op feitelijke gebeurtenissen. Meer over dit boek en de lezing bij de boekpresentatie is hier te vinden.
Cover
Leidsch Dagblad artikel Ruurd Kok, zaterdagkrant 21 maart 2026
Leids Nieuwsblad artikel volgt
Verslag – Toespraak – Gedichten – Namen – ‘Mag ik dan bij jou’ – Kaddish – Bijzonder I en II – In de media
Heeft u een aanvulling/correctie voor deze pagina of staat u of uw kind op een foto maar wilt u liever niet dat deze foto op internet staat, mailt u dan naar webmaster@herdenkingleiden.nl.
Wilt u op de hoogte blijven van onze activiteiten? Meldt u zich dan aan voor onze nieuwsbrief.
Wilt u meer lezen over het Joods Weeshuis in Leiden? Hier is de website over het Joods weeshuis in Leiden met onder andere biografieën van alle kinderen.
Tenzij anders vermeld zijn de foto’s gemaakt door de stichting.
Language: English