Stolpersteine
volgende stenen
Inhoud van deze pagina:
Plaatsing Stolpersteine 11 november 2026
Op 11 november 2026 werden vier Stolpersteine geplaatst voor de woning van Zoeterwoudsesingel 10.
Jacob Blitz, geboren 13 april 1883 , gedeporteerd 10 maart 1943 uit Westerbork, vermoord 13 maart 1943 te Sobibor
Hanna Blitz-Hangjas, geboren 23 oktober 1894 te Leiden, gedeporteerd 10 maart 1943 uit Westerbork, vermoord 13 maart 1943 te Sobibor
Betje Hangjas-Piller, geboren 11 februari 1857 te Den Haag, gedeporteerd 17 maart 1943 uit Westerbork, vermoord 20 maart 1943 te Sobibor
Elisabeth Jeanette Hangjas, geboren 3 januari 1928 te Den Haag, gedeporteerd 9 oktober 1942 uit Westerbork, vermoord 12 oktober 1942 te Auschwitz (Monowitz)
foto Stolpersteine
Er zijn geen foto’s van Jacob, Hanna, Betje en Elisabeth.
De stenen voor Jacob Blitz en Hanna Blitz-Hangjas zijn geplaatst door Herman Gombert en Heleen Gombert-ter Beek. Herman is violist in diverse Leidse ensembles. De steen voor Betje Hangjas-Piller en voor Elisabeth Jeanette Hangjas werd geplaatst door Robbie en David Bouman, achter-achterneven van Betje Hangjas-Piller.
Herman Gombert en Heleen Gombert-ter Beek plaatsen de stenen voor Jacob en Hanna Blitz.
De stenen voor Betje en Elisabeth worden geplaatst door Robbie en David Bouman.
Robbie en David leggen een bloem en kiezelsteentjes bij de geplaatste stenen.
Toespraak gehouden door Ton de Gans
Bij dit huis plaatsten we vier Stolpersteine. Dat deden we voor Jacob Blitz en zijn vrouw Hanna Blitz-Hangjas, voor de moeder van Hanna: Betje Hangjas-Piller, en voor Elisabeth Jeanette Hangjas. Zij is een kleindochter van Betje en een nichtje van Hanna. Dit is het huis waar zij in vrede hoopten te kunnen wonen.
Betje Hangjas-Piller kwam uit een eenvoudig Joods gezin uit Den Haag. Vader en moeder hadden een kleine handel. Haar vader overleed vroeg, zodat Betje al op jonge leeftijd de kost moest verdienen. Ze ging een tijdje werken als dienstbode in Amsterdam. Als ze terugkomt naar Den Haag ontmoet ze haar man: Marcus Hangjas. Met hem krijgt ze vier kinderen. De oudste overleed na korte tijd. De andere kinderen zijn goed terecht gekomen. De tweede zoon Elkan werd een bekend violist. Hanna, de derde, gaf les in stenografie. En het vierde kind, Joseph ging net als vader en grootvader in de handel. De man van Betje, Marcus, overleed vrij jong. Vanaf dat moment woonde Betje in bij haar kinderen. Eerst bij Elkan in Den Haag, later bij Hanna en haar man hier in Leiden.
Hanna ontmoette haar man Jacob Blitz waarschijnlijk via de muziek. Jacob Blitz was net als haar broer Elkan violist. Hanna en Jacob trouwden hier in Leiden. Ze woonden op verschillende plekken maar kwamen uiteindelijk terecht aan de Zoeterwoudsesingel.
Jacob gaf vioolles. Hij zette zich sterk in voor de talenten die hij mocht begeleiden. Mensen die les van hem hebben gehad hadden groot respect voor hem als docent. Hij zette ook het Nieuwe Leidsche Orkest op. Daarmee speelde hij onder andere voor de Leidsche radio uit die tijd. Elkan werd regelmatig uitgenodigd als solist.
Hanna zat ook niet stil. Ze had een opleiding tot stenografe en gaf daar vervolgens ook les in. Eind dertiger jaren richtte ze een handelsonderneming op: La source de nouveauté. Vanuit dit huis wilde ze japonnen en zijden blouses aan de vrouw brengen. Ze richtte zich onder andere op de dames die studeerden aan de universiteit. De zaak liep goed, begin 1940 vraagt ze in enkele advertenties naaisters voor haar atelier in dit huis.
Jacob en Hanna krijgen samen één dochter Alice. Alice was een kwetsbaar meisje. Toen de oorlog begon begrepen haar ouders dat het voor Joodse mensen misschien gevaarlijk kon worden. Daarom hebben ze Alice ondergebracht in het Joods Weeshuis in de hoop dat ze daar veilig zou zijn. Helaas hebben de Duitsers alle kinderen en hun begeleiders weggevoerd naar de kampen. Alice heeft dat niet overleefd.
In november 1940 kwam Elisabeth Hangjas uit Amsterdam naar de Zoeterwoudsesingel 10. Haar moeder was kort daarvoor overleden en haar vader kon waarschijnlijk niet zo goed voor haar zorgen. Helaas werd het meisje in de loop van 1942 door de bezetter opgepakt en naar Westerbork gebracht. Vandaar ging ze op transport naar Auschwitz, waar ze 12 oktober 1942 werd vermoord. Elisabeth Jeanette Hangjas werd slechts 14 jaar oud.
In 1942 werden Betje, Hanna en Jacob gedwongen dit huis te verlaten, ze moesten gaan inwonen bij de joodse familie Bloemkoper in de Tiboel Siegenbeekstraat. Het vrijgekomen huis werd in gebruik genomen door het administratiekantoor van de ANBO, de organisatie die zich bezighield met het beheer en de verkoop van geroofd joods vastgoed.
Bij de razzia in de nacht van 5 op 6 maart 1943 werden de Bloemkopers met Hanna, Jacob en Betje opgepakt en met een aantal andere Leidse Joden naar Westerbork overgebracht. Een paar dagen later moesten Jacob en Hanna op transport naar Sobibór, waar ze na aankomst op 13 maart 1943 direct naar de gaskamers werden geleid. Jacob Blitz stierf op 59-jarige leeftijd, Hanna Blitz-Hangjas werd 48 jaar oud. Drie dagen later ging Betje vanuit Westerbork op transport naar Sobibór. Daar werd ze op 20 maart 1943 vermoord. Betje Hangjas-Piller werd 86 jaar oud.
Ton de Gans houdt de toespraak.
- BETJE (ELISABETH) HANGJAS – PILLER
Betje Piller werd op 11 februari 1857 te Den Haag geboren. Ze groeide er op in een eenvoudig joods gezin. Haar ouders waren op 28 januari 1846 in Den Haag met elkaar getrouwd. Volgens de huwelijksakte was vader Elkan Piller koopman, en moeder Hanna koopvrouw. Binnen dit gezin werden meerdere kinderen geboren, waaronder Betjes oudere zus Naatje Piller.
Moeder Hanna Piller overleed toen Betje ongeveer 6 jaar oud was, waarna haar vader Elkan alleen voor de kinderen moest zorgen. Dat verklaart wellicht waarom Betje, net als haar moeder vroeger, op jonge leeftijd als inwonend dienstbode ging werken en zo uiteindelijk rond haar twintigste in Amsterdam terecht kwam.
In maart 1880 kwam ze te wonen op de Zwanenburgwal 31. Zij was daar dienstbode in het gezin van Marcus en Sophie Oesterman-De Vries. Marcus en Sophie kregen samen zeven kinderen. In dat pand was ook een Joodse school gevestigd, geleid door de heer J.S. Italiaander. Dit soort scholen combineerde vaak regulier onderwijs met joodse religieuze of culturele lessen.
Aan het begin van de jaren 1890 vertrok Betje uit Amsterdam en verhuisde zij terug naar haar vader in Den Haag. In 1891 trouwde Betje op 34-jarige leeftijd met Marcus Hangjas, een koopman in lompen. Marcus was gescheiden van zijn eerste vrouw, Riekje Naar. Met haar had hij al twee kinderen: Judik en Esther.
Waarschijnlijk hadden hij en Betje het niet breed. Betje en Marcus kregen samen nog vier kinderen: Joseph, Elkan, Hanna en Joseph. Hun oudste zoontje Joseph – geboren op 15 september 1892 en overleden op 22 maart 1893 – leefde slechts 188 dagen.
Marcus Hangjas overleed op 70-jarige leeftijd te Leiden, op 24 januari 1910. Ondanks de waarschijnlijk armoedige start konden Betje en Marcus hun kinderen een goede opleiding geven.
Elkan Hangjas, hun tweede zoon, werd op 8 oktober 1893 te Leiden geboren. Elkan was een begaafd violist, was tweede concertmeester bij het orkest van de Nationale Opera en speelde in het Haagse Residentieorkest. Op 26-jarige leeftijd trouwde hij met Elisabeth Catharina van der Ham. Elisabeth was op 7 januari 1901 in Den Haag geboren. Zij kregen samen een dochter: Liesbeth Susanna. Moeder Betje woonde in Den Haag bij hen in huis. Op 11 februari 1922 vierden ze haar 65ste geboortedag.
Elkan viert de 65ste verjaardag van moeder Betje
Na 9 jaar scheidden Elkan en Elisabeth van elkaar. Elisabeth Catharina had met haar dochter Liesbeth een tijd in Leiden gewoond. Liesbeth trouwde op 27 maart 1949 voor de kerk met Eduard de Leeuw in Scheveningen. Gedrieën verhuisden ze naar Perth in Australië. In 1950 kregen Eduard en Liesbeth daar een dochter: Elisabeth Augustus Johanna de Leeuw. Elisabeth trouwde met Ronald Robert de Graaf. Zij kregen twee kinderen: Connie Johanna de Graaf (1975) en Quinten Edward de Graaf (1975). Na Elkans scheiding verhuisden hij en zijn moeder weer naar Leiden. In 1935 hertrouwde Elkan met Sarah Hildegard Lachs. Zij verhuisden naar Voorburg, en later naar Den Haag.
- HANNA HANGJAS
Betje’s op 23 oktober 1894 in Leiden geboren dochter Hanna Hangjas woonde ook in Leiden. Ze was lid van de Nederlands Israëlitische Gemeente Leiden. Na haar lagere school volgde Hanna een opleiding tot stenografe in Den Haag. Ze slaagde op 15 december 1915 voor haar examen met een snelheid van 165 lettergrepen per minuut. Twee jaar later behaalde ze haar lesbevoegdheid als docente stenografie systeem ‘Groote’’. Ze werd bestuurslid van de ‘Leidsche Stenografen Vereeniging ‘Groote’’, lid van de examencommissie van de ‘Nationale Vereeniging van Leeraren in de Stenografie ‘Groote’’ en gaf dag- en avondlessen stenografie in haar woning aan de Haarlemmerstraat 93.
Hanna geeft les in stenografie.
- JACOB BLITZ
Hanna’s latere echtgenoot Jacob Blitz werd op 14 april 1883 in Amsterdam geboren. Klein van stuk – hij werd 1.64 meter lang – werd hij, ook vanwege broederdienst, voor militaire dienst vrijgesteld. Na het behalen van zijn diploma altviool aan het Conservatorium der Maatschappij voor Toonkunst in Den Haag stelde hij zich alsnog ten dienste van de krijgsmacht. Hij was enige tijd als ‘stafmuzikant’ verbonden aan het muziekkorps van het in de Leidse Morspoortkazerne gelegerde 4e Regiment Infanterie. Jacob vond een woning op loopafstand van de kazerne op de Morschweg 7a. Buiten diensttijd verschafte hij zich een inkomen door vioolles te geven.
Jacob wist een hecht netwerk op te bouwen binnen het Leidse muziekmilieu. Als altviolist trad hij regelmatig op met het ‘Leidsch Strijkkwartet’ en andere gelegenheidsensembles. Maar ook binnen het amateurcircuit bouwde Jacob zijn beroepspraktijk uit, door les en leiding te geven aan gezelschappen zoals het ‘Nieuw Leidsch Symphonie orkest’, de schoolorkestjes van de Christelijke en de Gemeentelijke H.B.S, en aan ensembles die hij formeerde uit zijn poule van getalenteerde leerlingen. Eén van hen weet zich te herinneren, dat Jacob alles over had voor zijn meestbegaafde pupillen. Voor een aantrekkelijk maandtarief van vijf gulden gaf hij hen een gedegen opleiding. Enkele leerlingen zouden worden toegelaten aan de conservatoria.
Vermoedelijk leerden Jacob Blitz en Hanna Hangjas elkaar kennen via Hanna’s één jaar oudere broer Elkan Hangjas, in Leiden geen onbekende. De omgang van Jacob en Hanna verdiepte zich gaandeweg. Op 2 juni 1920 besloot het stel in ondertrouw te gaan; twee weken later trouwden ze in Leiden. Hanna was op dat moment 25, Jacob 37 jaar oud. In hun woning aan de Breestraat 32 bood Hanna haar diensten aan als lerares stenografie, Jacob verzocht zijn leerlingen voortaan naar bovengenoemd adres te komen.
Begin 1921 werd Hanna zwanger, maar hun zoontje Joseph werd doodgeboren. Kort daarna moeten Hanna en Jacob naar de Haarlemmerstraat 315 zijn verhuisd, waar hun dochter Alice Blitz op 18 juli 1923 werd geboren; volgens ingewijden ‘een kwetsbaar fragiel meisje, dat lichtelijk stotterde’.
In september 1926 verplaatste Jacob zijn muzieklessen naar een huis aan de Apothekersdijk 11, het adres waarop in juli 1929 de moeder van Hanna: Betje Hangjas-Piller en haar broer Elkan zich zouden vestigen.
Op 28 februari 1933 verruilden Hanna, Jacob en Alice hun woning aan de Haarlemmerstraat 315 voor een riantere woning aan de Zoeterwoudsesingel 10, waar Jacob zijn lespraktijk voortzette. Na het vertrek van Hanna’s broer Elkan naar Den Haag trok moeder Betje in bij Hanna en Jacob op de Zoeterwoudsesingel.
Onvermoeibaar in zijn drang om het Leidse muziekleven te verrijken, plaatste Jacob op 4 september 1933 een oproep in de krant waarin hij ‘serieuze, goed geschoolde instrumentalisten’ opriep om zich als lid op te geven voor het nog op te richten ‘Nieuw Leidsch Orkest’. Met het ensemble, later omgedoopt tot de ‘Nieuwe Leidsche Orkest Vereniging’ leverde Jacob bijdragen aan de uitzendingen van de Gemeentelijke Radiodistributie. Daarbij nodigde hij zijn beroemde zwager Elkan Hangjas regelmatig uit om als gastsolist op te treden.
Jacob zet de nieuwe Leidsche Orkest vereniging op.
Jacob is actief voor de Vrouwen Vredesgang.
Maar ook Hanna zat niet stil. Op 30 augustus 1938 liet ze een handelsonderneming met de chique naam ‘La source de nouveauté’ inschrijven in het handelsregister van de Kamer van Koophandel. Vanuit de woning aan de Zoeterwoudsesingel wilde ze Jersey- en imprimé japonnen en zijden blouses aan de vrouw brengen.
Hanna zon op uitbreiding van haar bedrijf. In maart 1940 plaatste ze een advertentie in de krant waarin ze aankomende naaisters zocht voor een werkplek in haar mode-salon. Het viel niet te achterhalen of die uitbreiding een succes is geworden. Het moet lastig geweest zijn om de zaak draaiend te houden in een voor joodse ondernemers uiterst vijandig klimaat. Feit is, dat Hanna’s modesalon na drie jaar en vier maanden ophield te bestaan. ‘La source de nouveauté’ werd op 22 december 1941 uit het handelsregister van de Kamer van Koophandel uitgeschreven.
Hanna zoekt naaisters voor haar modezaak.
Jacob en Hanna moeten gevoeld hebben hoe het net zich rond hen en de Leidse Joden begon te sluiten. Dat gevoel zal ook niet ongemerkt aan hun dochter Alice zijn voorbijgegaan. Toen joodse kinderen niet langer openbaar onderwijs mochten volgen, brak Alice haar opleiding op de HBS aan de Garenmarkt af, om te gaan werken als assistente bij een tandarts op de Hogewoerd.
- ELISABETH JEANETTE HANGJAS
In november 1940 kwam Elisabeth Jeanette Hangjas – de dochter van Hanna’s jongere broer Joseph, wiens vrouw kort daarvoor was overleden – naar de Zoeterwoudsesingel 10 om zich bij het gezelschap van haar oom Jacob, tante Hanna, nicht Alice en grootmoeder Betje te voegen.
Over het leven van Elisabeth Jeannette Hangjas is nauwelijks iets bekend. Elisabeth werd op 3 januari 1928 geboren in Den Haag. Haar ouders waren de op 15 april 1898 in Leiden geboren Joseph Marcus Hangjas (de jongere broer van Hanna) en de op 24 maart 1896 in Tiel geboren Sarah Boas. Joseph en Sarah trouwden op 15 juni 1927 in Den Haag. Het gezin zou later naar Amsterdam verhuizen.
Van Elisabeth’s vader is bekend dat hij in Den Haag geregistreerd stond als winkelier in chocolade (Bevolkingsregister Haags Gemeentearchief). Later in Amsterdam stond Joseph geregistreerd als winkelier, maar dan in radio-artikelen en daarnaast als vertegenwoordiger in ijsartikelen.
Op Digitaal Joods Monument wordt geschreven dat Joseph en Sara betrokken waren bij Rechouwous, de Joodsche Vereeniging voor de Indische buurt; Joseph als secretaris van de mannenafdeling, Sara voorzitter van de vrouwenafdeling. De digitale zoektocht via Stadsarchief Amsterdam en Delpher heeft daarvoor nog geen ondersteunende documenten opgeleverd.
Op 17 juli 1939 overleed moeder Sara; Elisabeth was toen 11 jaar oud. Aan het begin van de Duitse bezetting woonden Joseph en Elisabeth op de Uithoornstraat 48-I in Amsterdam. Joseph zou op 19 maart 1942 hertrouwen met de op 7 oktober 1905 in Antwerpen geboren Catharina Akker.
- LEVENSEINDEN
Elisabeth’s verblijf in Leiden nam een noodlottige wending. De precieze toedracht is onbekend, maar het meisje werd in de loop van 1942 door de bezetter opgepakt en naar Westerbork gebracht. Op 9 oktober 1942 ging ze op transport naar Auschwitz, waar ze 12 oktober 1942 werd vermoord. Elisabeth Jeanette Hangjas werd 14 jaar oud.
Elisabeth’s nicht Alice Blitz leek aanvankelijk fortuinlijker: in oktober 1942 vond ze werk bij het Joodse Weeshuis en nam ze als assistente in de huishouding haar intrek op de Roodenburgerstraat. Alice’ vader Jacob was blij met haar verhuizing, omdat hij dacht dat ze in het weeshuis veilig zou zijn. Zelf sloeg hij het aanbod van iemand, die hem een onderduikadres wilde bezorgen, af met de woorden: ‘Wat mijn volk moet ondergaan, zal ik mee ondergaan.’ Het familiezilver gaf hij in bewaring bij een bevriende pianoleraar.
Het tij viel niet meer te keren: Op 20 oktober 1942 dwong de bezetter Hanna, Jacob en Betje om hun woning aan de Zoeterwoudsesingel te verlaten en in te trekken bij de joodse familie Bloemkoper in de Tiboel Siegenbeekstraat. Het ‘vrijgekomen’ huis werd in gebruik genomen door het administratiekantoor van de ANBO, de organisatie die zich bezighield met het beheer en de verkoop van geroofd joods vastgoed.
Bij de eerste razzia in Leiden, in de nacht van 5 op 6 maart 1943, werden de Bloemkopers met Hanna, Jacob en Betje opgepakt en met een aantal andere Leidse Joden naar Westerbork overgebracht.
Op zijn kaart van de Joodse Raad staat vermeld, dat Jacob wegens zijn functie in het begrafeniswezen en als kerkeraadslid en ouderling ‘gesperrt’ was, dat wil zeggen dat hij niet op transport hoefde. Die ‘Sperre’ gold automatisch ook voor zijn echtgenote Hanna. Maar ‘Sperre’ of niet: Jacob en Hanna moesten op 10 maart toch op transport naar Sobibór, waar ze na aankomst op 13 maart 1943 direct naar de gaskamers werden geleid. Jacob Blitz stierf op 59-jarige leeftijd, Hanna Blitz-Hangjas werd 48 jaar oud.
Drie dagen later ging Betje vanuit Westerbork op transport naar Sobibór. Daar werd ze op 20 maart 1943 vermoord. Betje Hangjas-Piller werd 86 jaar oud.
Alice Blitz in haar tijd bij het weeshuis.
Elisabeth’s vader Joseph Hangjas was toen al overleden. Op 31 januari 1943 werd hij vermoord in Monowitz, het kamp vlakbij Auschwitz waar mensen werden gehuisvest, die voor IG Farben moesten werken. Joseph werd 44 jaar oud. Joseph’s tweede vrouw Catharina Akker was al drie en een halve maand eerder, op 12 oktober 1942, in Auschwitz vermoord. Catharina werd 37 jaar oud.
Hanna’s oudere broer Elkan Hangjas werd op 31 januari 1944 te Auschwitz vermoord. Hij werd 50 jaar oud.
De biografie is opgesteld door Pieter Schrijnen, Arnold Schalks en Ton de Gans
- BRONVERMELDING
Delpher
Wiewaswie
Leiden4045.nl
Joods Monument
Stadsarchief Den Haag
Erfgoed Leiden en Omstreken
https://collections.arolsen-archives.org/de/search
https://leiden.courant.nu/
https://archief.amsterdam/indexen/deeds/9853345c-6dc8-56a3-e053-b784100ade19
https://www.joodsamsterdam.nl/zwanenburgwal/
Toespraak Paul Aleman: https://herdenkingleiden.nl/stolpersteine/alice-blitz-joodsweeshuis/
- Joodsmonument.nl: Jacob Blitz, Hanna Blitz-Hangjas, Betje Hangjas-Piller en Elisabeth Jeanette Hangjas
- Leiden4045.nl: familie Blitz-Hangjas
- Verslag plaatsing: 11 november 2026 plaatsing Stolpersteine in Leiden
- Aanvullingen: welkom
De Stichting dankt de gemeente Leiden, de particulieren (de aanwezigen en zij die financiële steun gaven) voor het steunen en mede mogelijk maken van deze plechtigheid.
Language: English