Inleidingen en dankwoord bij de Herdenking Jodenvervolging 12 april 2026

 

Inleiding voorafgaand aan de Herdenking Jodenvervolging op 12 april 2026, door Truus de Haan

Geachte aanwezigen,

Graag heet ik u allen van harte welkom in de Petruskerk, die ons weer zo gastvrij ter beschikking wordt gesteld. Ik wil daarbij speciaal mevrouw Marianne van Praag welkom heten. Zij zal vandaag een inleiding voor ons houden. En ook een warm welkom aan onze chazan Ken Gould en de muzikanten .
Ik mag dat doen vanuit mijn rol als voorzitter van de Stichting Herdenking Jodenvervolging in Leiden.
Onze Stichting, toen nog ‘Beraad’  genoemd, werd in de jaren ’90 opgericht door de Raad van Kerken samen met de Joodse Gemeente in Leiden.
‘Blijvend Gedenken’ van de Sjoa  was en is nog steeds het doel van onze Stichting. Dat doen we door middel van deze jaarlijkse herdenking, het leggen van Stolpersteine en het daarbij behorende historische onderzoek, de jaarlijkse herdenking van de razzia bij het Joods Weeshuis op 17 maart en het betrekken van leerlingen bij onze activiteiten.  (Dit jaar waren er 90 leerlingen van de St. Josephschool aanwezig . Een foto van daarvan, vorige maand gemaakt, staat voor op uw programmaboekje.)

Blijvend gedenken. De vraag die je hierbij kunt stellen, de vraag die ik mezelf stel is: wat betekent dat voor het heden, voor de actualiteit, voor datgene wat er nu speelt in de samenleving dichtbij en veraf? Dat we weten van de afschuwelijke dingen die mensen elkaar aandoen in het Midden Oosten, Oekraïne en  op veel andere plekken?
Past dit gedenken nog wel in een wereld waarin de ons bekende waarden lijken te verschuiven, het onduidelijk is met wie we nog onze kernwaarden van respect  voor de rechtstaat, eerbied voor het leven en gelijkwaardigheid delen?
Wordt het geen tijd om met gedenken te stoppen en langzamerhand onze aandacht op de grote vraagstukken in onze tijd te richten?
Ieder moet op deze vraag zijn eigen antwoord geven.
Onze Stichting, en ook ikzelf, vind dat de actualiteit zoals hiervoor genoemd, ons niet ontslaat van de plicht om hier en nu te herdenken.
Daarom willen we met u op een  avond als deze de tijd te nemen om letterlijk stil te staan bij de herdenking van onze Joodse stadsgenoten, mannen, vrouwen en kinderen die slachtoffer werden van die onbeschaamde en wrede uitsluiting, vernedering, verdrijving en moord. We willen stilstaan bij deze geschiedenis die daadwerkelijk in ons land en in deze stad, in deze straten, zelfs in en rond dit gebouw hebben plaats gevonden. We zullen hun namen blijven herhalen.
Zoals die van het jonge echtpaar Eli de Metz en Mali Frank, voor wie wij op 25 februari jongstleden Stolpersteine legden op Lammenschansweg 41, tegenover deze kerk. Beiden waren actief in de samenleving: hij als apotheker en zij als arts.
Mensen zoals wij, stel ik me voor, een jong gezin, een mooi beroep, mensen met hoop en verwachtingen voor de toekomst.  Hun Jood-zijn maakte dat ze hun beroep vanaf 1941 niet meer mochten uitoefenen, dat ze hooguit nog een tijdje medicijnen aan Joden mochten leveren en hun huis moesten verlaten.
Ze werden beiden op 16 juli 1943 in Sobibor vermoord.

We blijven gedenken, omdat de wetenschap dat dit alles daadwerkelijk hier in ons veilige en mooie Leiden, in deze Nederlandse straten kon gebeuren ons bewust maakt van wat mensen elkaar kunnen aandoen. Ook hier.
Dit gedenken houdt ook een opdracht in:
Om hier en nu te werken aan heling en niet aan verdeling, aan compassie en de blijvende aandacht voor de basis van onze rechtstaat : de waardigheid van alle mensen.

We zullen vanavond weer de namen noemen van Joodse stadsgenoten: Joden, mannen, vrouwen en kinderen, jong en oud die uit de samenleving gestoten werden en meestal ver weg van hier werden vermoord.
In het programmaboekje ziet u op de binnenkant van de kaft en op dit doek alle namen van de ons bekende slachtoffers van de Sjoa uit Leiden en omgeving. We zijn ons bewust van de vele anderen, Roma, Sinti, Jehova’s en anderen die dit wrede lot moesten ondergaan.
Ik wens u een mooie herdenking en maak dan nu graag plaats voor onze gewaardeerde chazan Ken Gould.

Truus de Haan

 

Inleiding bij het lezen van namen door Arno Hanssen

Blijvend Gedenken. Het is al jaren het centrale thema van onze Stichting. Het is belangrijk dat we blijvend gedenken de moorden op zovele Joden, ook hier in Leiden. Mensen die zijn vermoord; niet omdat zij iets verkeerd hadden gedaan, maar omdat ze waren wie ze waren.

De namen van weggevoerde Joden en van hen die hen hielpen, die wij hier vanavond gedenken, kwamen niet enkel uit Leiden. Wij herdenken ook weggevoerde en vermoorde mensen uit Hillegom, Katwijk, Leiderdorp, Noordwijk, Oegstgeest, Voorschoten, Warmond en Zoeterwoude met hun naam op ons namendoek en het oplezen van hun namen.

Voordat we de namen gaan lezen, wil ik graag nog een gedicht aan u voordragen. Het is een gedicht van David Linse, een scholier uit groep 8. Hij schreef dit gedicht in 2022 rond de herdenking van de ontruiming van het Joods Weeshuis aan de Roodenburgerstraat in Leiden.

Er zijn dingen die je ’s ochtends doet, zoals opstaan, en ontbijten

Er zijn dingen die je ’s avonds doet zoals eten, en slapen

Maar er zijn ook dingen die je nooit moet doen,

niet ’s ochtends en niet ’s avonds,

en dat is oorlog

 

Er zijn dingen die je ’s ochtends doet, zoals douchen en wakker worden

Er zijn dingen die je ’s avonds doet, zoals slapen en eten klaarmaken

Maar er is ook iets dat je nooit wilt doen,

niet ’s ochtends en niet ’s avonds,

en dat is iemand kwijtraken.

Op onze lijst met namen uit Leiden en omgeving staan 281 namen. Ondertussen hebben we door nieuwe verhalen en door het doen van onderzoek een aantal namen daaraan kunnen toevoegen. Elk jaar lezen we circa 50 van deze namen. Dus elke naam wordt eens in de 6 jaar genoemd, herdacht.

Mag ik dan nu de mensen die de namen gaan lezen, vragen om nu naar voren te komen.

Arno Hanssen

 

 

Dankwoord door Corjan den Hollander

Hartelijk dank voor uw en jouw aanwezigheid vanavond en voor het mee-maken van deze herdenking. In een tijd en leefwereld waarin veel van korte duur lijkt te zijn en op de korte termijn gericht, is het van groter gewicht dan we vaak beseffen om door te gaan met – en door te geven van – datgene waarvan we overtuigd zijn dat het de moeite waard is.

Daarom speciale dank aan vertegenwoordigers van nieuwe generaties, de jongere bezoekers en deelnemers aan deze herdenking, juist ook aan wie hebben meegedaan aan het noemen van de namen.

Hartelijk dank aan rabbijn Marianne van Praag. Over doorgeven en tradities gesproken, zijn de woorden van uw voordracht die bij deze herdenking klonken van grote waarde. Daarbij willen we niet uit het oog verliezen wat ons verbindt, bij alle verschillen die er mogen zijn, niet alleen tussen generaties, maar ook tegen de achtergrond van wat dichterbij en verder weg in de wereld om ons heen gebeurt, en hoe wij ons daartoe verhouden. Leiden en Den Haag liggen in dat opzicht ook geen mijlen bij elkaar vandaan…

Dank, Ken Gould, voor je wezenlijke bijdrage als chazan. Goed om dit weer in zorgvuldige onderlinge afstemming te hebben kunnen doen. Kun je het ook ‘goed’ noemen dat er vaste, bijna vertrouwd klinkende woorden zijn die jaarlijks worden gebruikt? ‘Nodig’, denk ik, dat ze telkens opnieuw en als nieuw klinken. Dank dat je ons daarvoor wederom jouw stem liet lenen.

Graag bedank ik ook onze musici van vanavond: cellist Paul Janse en violisten Marjolein Hennes en Ulrike Wiebel. Bij het evenzeer nodige, verstillende aspect van deze gedachtenis is zorgvuldig gekozen en uitgevoerde muziek onmisbaar.

Speciale dank aan de Heilige Petrus en Paulus parochie die de Petruskerk vanavond opnieuw en – om niet – beschikbaar heeft gesteld voor deze bijeenkomst.

Als u nog een bloem zou willen toevoegen aan het monument van deze herdenking, dan is daarvoor ruimte na afloop van de bijeenkomst, wanneer onze rabbijn en onze chazan deze hebben afgesloten. Weet u en jij zich vrij om die gelegenheid te benutten. Voor de bloemen die we daarvoor kunnen gebruiken danken we opnieuw firma De Mooij uit Warmond.

U en jij bent welkom voor een kop koffie of thee die u namens onze Stichting wordt aangeboden. We vernemen graag van u, als u vragen of opmerkingen hebt.

Tot slot: zoals u wellicht weet organiseert de Stichting Herdenking Jodenvervolging niet alleen een Jaarlijkse Herdenking, maar is de Werkgroep Stolpersteine door het jaar heen actief, en is er educatiemateriaal beschikbaar voor primair en voortgezet onderwijs. Via onze website maken we u graag wegwijs en bovendien kunt u zich op de website aanmelden om de periodieke nieuwsbrief te ontvangen.

Alle leden van de Werkgroep Stolpersteine en alle bestuursleden van de Stichting zetten zich belangeloos in voor dit werk. We zijn daarbij geheel afhankelijk van giften. Wilt u ook financieel bijdragen, dan kunt u dat doen door bijv. gebruik te maken van de QR-code in uw programmaboekje, of door uw bijdrage te geven in de collecteschaal bij het verlaten van deze ruimte.

Nogmaals dank voor uw en jouw belangstelling en aanwezigheid.

Corjan den Hollander