Terug naar het verslag
Welkomswoorden bij de bijeenkomst vooraf
Toespraak werkgroep Stolpersteine, Ton de Gans
Toespraak wethouder Pieter Krol
Toespraak van de werkgroep Stolpersteine, gesproken door Ton de Gans
Lieve mensen, heel hartelijk welkom in Leiden, de stad van vreemdelingen
Speciaal welkom aan familie en verwanten van de mensen voor wie we vandaag elf Stolpersteine plaatsen. We doen dat voor Jean Claire Adrien Mesritz, voor Henriette de Vries-Vleeschhouwer, Machiel de Vries, Max de Vries en Johanna de Vries-Velleman, voor Betje Hangjas-Piller, Jacob Blitz en Hanna Blitz-Hangjas en Elisabeth Jeanette Hangjas, en voor Hans Cahen en Jeannette Susanne Cahen-de Vries.
Ik spreek u nu kort toe. Daarna lopen we gezamenlijk naar de Bilderdijkstraat 7, en naar de Zoeterwoudsesingel nummers 3, 10 en 64. De stratenmakers van de gemeente, Wout en Hennie, hebben de plaatsing al voorbereid. Bij elk adres plaatsen we deze mooie stenen en hoort u kort iets over de mensen die we vandaag gedenken. Bij het laatste adres zal Leo Levie het Kaddish uitspreken, een Joods gebed voor de overledenen.
Vandaag gedenken we Jean, Henriette, Machiel, Max, Johanna, Betje, Jacob, Hanna, Elisabeth, Hans en Jeannette. Gewone mensen die hier in Leiden hun huis hadden, die hoopten zich hier veilig thuis te kunnen voelen.
Het mocht niet zo zijn. De Duitse bezetter verklaarde deze mensen tot vreemdeling, ongewenst. Hun waardigheid en menselijkheid werd ontkend. De bezetter had het doel om hen en met hen ook al de joodse mensen uit Nederland op te pakken en te vernietigen. Dat is helaas bijna gelukt. Gelukkig mogen we vandaag nog nazaten van hen verwelkomen. Het is de bezetters van toen niet gelukt om het Joodse volk te vernietigen.
We plaatsen deze stenen vandaag om Jean, Henriette, Machiel, Max, Johanna, Jacob, Hanna, Betje, Elisabeth, Hans en Jeannette te gedenken. Als hun namen niet meer worden genoemd, dan kan het lijken dat ze nooit hebben bestaan. Maar ze waren er, en wij plaatsen hun namen in beeld, op de stoepen van onze stad, bij de huizen waar ze hebben gewoond. Zodat wij blijven weten dat ook zij bij deze stad horen.
Zo maken we zichtbaar wat hier is gebeurd, wat het vreselijke lot is dat zij hebben moeten ondergaan. Tegelijk herinneren deze stenen ons ook aan de opdracht die wij altijd hebben: om de ander nooit tot vreemde te maken, om actief te luisteren naar de mensen die je niet kent, om de gelijkwaardigheid van alle mensen te omarmen.
We moeten helaas constateren dat er op dit moment in onze wereld pogingen zijn om juist dat te doen: de menselijkheid van de ander te ontkennen, de ander daarom te willen verjagen of vernietigen. Waar dat ook gebeurt, daar hopen we dat instituties voor Vrede en Recht zoals ze in Den Haag zijn gevestigd voor gerechtigheid zullen zorgen. Maar, we kunnen het niet alleen aan die instellingen overlaten. We hebben van de vreselijke geschiedenis geleerd dat we zelf actief op de onbekende ander moeten afstappen om de verbinding te zoeken, om kennis te maken met zijn of haar wereld, wat ook hun kleur of ras is, wat ook hun geschiedenis of hun huidige situatie is, of ze nu gelovig of ongelovig zijn. Er is maar één wereld. En onze hoop is dat we die samen vormgeven met ruimte voor iedereen.
We kregen recent een vraag over het leggen van de Stolpersteine: Waarom doen we dit nog steeds? Wat is gedenken waard en leg je daarbij een verband met het heden?
We doen dat in eerste instantie om te herdenken wat deze Leidenaren is overkomen. We doen het ook om deze wrange geschiedenis in onze stad zichtbaar te houden. Tot slot, de Stolpersteine zijn keihard nodig om dialogen aan te moedigen om nader tot elkaar te komen en de vrede te bewaren.
Die aanmoediging willen we ook meegeven aan u allen. Niet om de Stolpersteine politiek te maken, maar om vanuit open dialogen te werken aan saamhorigheid, verbinding en vrede.
Vandaag houden we geen dialoog maar richten we onze aandacht op het gedenken, met een bescheiden ceremonie. Dit is het moment om stil te staan bij de namen van slachtoffers, het leed dat hen is aangedaan en de doorwerking van dat leed bij hun nabestaanden.
Vandaag gedenken we het lot van 11 gewone Leidenaren. 11 mensen met hun muziek, hun handel, hun leergierigheid, hun aspiraties. We gedenken hun trieste lot maar ook het leven dat zij hadden willen leiden.
We lopen zo dadelijk in de richting van de Tuinstadwijk, de Bilderdijkstraat en de Zoeterwoudsesingel. Let op elkaar bij het oversteken. Na afloop bent u hier weer welkom om even na te praten.
Dank u wel
Ton de Gans.
Toespraak door wethouder Pieter Krol
Beste mensen, dank Ton. Het is voor mij een bijzondere eer om u hier vandaag, ook namens het college van burgemeester en wethouders van Leiden, van harte welkom te heten.
Vandaag komen we samen om te herdenken en stil te staan bij wat zich ook hier, in onze stad, heeft afgespeeld. De Stolpersteine herinneren ons aan mensen, aan levens vol dromen en verwachtingen, en aan een toekomst die hun op wrede wijze is ontnomen.
Het belang van de Stolpersteine onderschrijven wij als college van B&W volledig. Met iedere steen die we plaatsen, houden we de herinnering levend. Het is een oproep om te blijven vertellen, te blijven leren en nooit te vergeten.
Die boodschap is helaas ook vandaag nog actueel. Het is belangrijk dat er ruimte is voor verschillende meningen en dat emoties en frustraties gehoord mogen worden. Juist dan is het belangrijk om de dialoog met elkaar te blijven voeren. Ook als we het niet met elkaar eens zijn, moeten we elkaar niet uit het oog verliezen en elkaar met respect blijven behandelen.
Zoals Levinas het zei: het gaat erom dat we de ander in de ogen kunnen blijven kijken, want alleen zo blijven we werkelijk met elkaar in contact.
Leiden is een stad waar ruimte is voor iedereen. Een stad waar we hart hebben voor Leiden en voor alle Leidenaren. Dat betekent dat we oog hebben voor elkaar, de dialoog aangaan, naar elkaar luisteren en proberen elkaar te begrijpen.
Met het plaatsen van deze Stolpersteine verbinden we het verleden met het heden en de toekomst. Een toekomst waarin we intolerantie en uitsluiting blijven bestrijden en waarin iedereen veilig en vrij kan leven. Want hart hebben voor onze stad betekent bovenal hart hebben voor de mensen die er wonen en er gewoond hebben.
Tot slot wil ik iedereen bedanken die heeft bijgedragen aan deze bijzondere herdenking en die helpt om de geschiedenis tastbaar te maken.
Pieter Krol.
Een van de aanwezige nabestaanden sprak ook nog enkele woorden.
Zij bedankte voor het initiatief en ze vond het heel waardevol dat dit werd georganiseerd. Haar familie was op twee vrouwen na volledig vermoord in de oorlog, ongeveer 35 familieleden. Ze had ook een aantal fotoalbums meegenomen en wat familie archiefstukken waaronder een Davidster. Ze vond het bijzonder om in Leiden te zijn. ‘De oorlog is altijd een grijze wolk over de familie geweest.’ Haar moeder en oma waren de enige overlevenden van de familie. Dit was het begin van haar moeders leven, de wolk over de familie. Na de oorlog had haar oma twintig jaar nodig gehad om alle rechten van de eigendommen van de familie terug te krijgen. Haar boodschap is, het is bijzonder dat wij nog hier zijn. Zij vraagt haar dochter om te gaan staan. ‘Kijk, daar gaat het om, dat wij hier nog zijn. Dat wij een toekomst hebben met kinderen en kleinkinderen en nabestaanden. Het gaat om de nieuwe generaties. Mijn oma heeft haar leven weer opgepakt. Wij zijn nog hier. Bedankt dat jullie eer betonen aan onze familie en de andere families.’
Language: English