vorige naam / volgende naam / namenlijst
Gretha Goldenberg
24-1-1936 Amsterdam
5-3-1943 Sobibor
Weeshuisperiode:
4-12-1939 – 6-3-1942
Ouders:
Vader onbekend
Berta Goldenberg, Ilnice 12-1-1910 – 30-09-1942 Auschwitz
Nationaliteit: Tsjecho-Slowaaks
Biografie:
Gretha’s moeder Berta Goldenberg werd op 12 januari 1910 in het Tsjechisch-Slowaakse Ilnice geboren. In 1933 kwam Berta – waarschijnlijk met haar ouders en zus – naar Nederland. Ze heeft op verschillende adressen in Den Haag onder de naam ‘Goldberg’ gewoond. Op 9 augustus 1933 vertrok Berta naar Amsterdam, waar ze als dienstbode werkzaam was. Op 24 januari 1936 werd daar haar dochter Gretha Goldenberg geboren. De naam van Gretha’s vader is niet bekend.
Berta bracht haar dochter onder in ‘Tehuis Annette’, gevestigd aan de Amsterdamse Alberdingk Thijmstraat 36-40. Het huis was vernoemd naar de oprichtster Annette Versluys-Poelman en bedoeld voor ongehuwde moeders en kun kinderen. Toen Gretha bijna vier jaar was, werd ze naar het Leidse Joodse Weeshuis gebracht. Ze zou ruim twee jaar aan de Roodenburgerstraat wonen.
Op vrijdagavond 6 maart 1942, het was sjabbat, ging rond 21:30 uur de deurbel van het weeshuis. De oudere kinderen hielden hun adem in. Aanbellen in oorlogstijd op sjabbat voorspelde niet veel goeds. Geertje Gebert, een niet-joodse stagiaire, die zich niet aan de sjabbatregels hoefde te houden, ging met lood in haar schoenen naar de deur. Er stond geen Duitse, maar een Nederlandse politieagent op de stoep. Hij kwam Gretha Goldenberg ophalen, het schattige zesjarige Duitse vluchtelingenmeisje. Maar Gretha was al uren geleden naar bed gegaan. En het was sjabbat. De politieman trok zich er niets van aan, hij was onverbiddelijk. Gretha werd gewekt en verdween met de agent in de nacht. De arrestatie van Gretha sloeg bij Geertje en de kinderen die nog wakker waren in als een bom. (In het boek Machseh Lajesoumim van Jaap Focke wordt dit verhaal over Gretha uitgebreid beschreven.)
Diezelfde avond nog kwam Gretha in Westerbork terecht. Haar moeder Berta was daar toen waarschijnlijk al. Berta werd op 24 juli 1942 gedeporteerd naar Auschwitz om daar op 30 september 1942 op 32-jarige leeftijd te worden vermoord.
Gretha werd – vreemd genoeg – op 28 september 1942 na een verblijf van ruim zes maanden in Westerbork uit het kamp vrijgelaten. Op 2 oktober 1942 werd Gretha in het Joodse Meisjesweeshuis aan de Rapenburgerstraat 171 in Amsterdam opgevangen. Enkele maanden later werd ook dit weeshuis ontruimd. Op 11 februari 1943 kwam Gretha voor de tweede keer in Westerbork terecht. Ze bracht er nog enkele weken door voordat ze op 2 maart 1943 in het eerste transport naar Sobibor belandde. Daar werd Gretha op 5 maart 1943 op 7-jarige leeftijd vermoord.
Gretha’s verhaal staat ook in het boekje Negen namen, het eerste transport naar Sobibor, uitgave van Stichting Sobibor.
Of Gretha inderdaad op de vermelde foto in het boekje staat is onzeker.
Op 18 juni 2025 werd voor Gretha Goldenberg een Stolperstein geplaatst bij het Joods Weeshuis in Leiden.
BRONVERMELDING
Jaap W. Focke, Machseh Lajesoumim, A Jewish Orphanage in the City of Leiden, 1890-1943 (Amsterdam 2021).
Leiden, 18 september 2022/juni 2025, Barbera Bikker
Joodsmonument.nl: Gretha Goldenberg
vorige naam / volgende naam / namenlijst
Language: English